Cụm di sản địa mạo-kiến tạo phản ánh chu trình tiến hóa karst ở phía tây đứt gãy Cao Bằng-Tiên Yên

Khu vực phía Tây đứt gãy Cao Bằng-Tiên Yên, trừ bồn trũng Cao Bằng, gồm phần lớn các huyện Nguyên Bình  và Thạch An. Đặc trưng của khu vực này là sự pha trộn giữa cảnh quan karst với cảnh quan xâm thực-bóc mòn  núi đất hình thành trên các đá trầm tích lục nguyên hệ tầng Sông Hiến và các đá xâm nhập granitoid phức hệ  Phia Oắc. Trong đó cảnh quan karst là một phần của khối karst Đồng Mu nổi tiếng ở độ cao 1.100-1.300m. Khối  có kiểu cao nguyên karst-khối tảng, hình thành trên vùng phân thủy giữa sông Năng và sông Bằng Giang, từng  được Bourett (1922) gọi là “cao nguyên Bình Lạng”. Trên nền chung khá bằng của bề mặt cao nguyên, địa hình  bị chia cắt yếu thành các dải núi kéo dài chủ yếu hướng TB-ĐN và á vĩ tuyến (địa hình karst dạng dãy) xen giữa  các thung lũng rộng, liên thông, đáy khá bằng (kiểu karst già). Lepvrier et al. (2011) khi đề cập lại đến vấn đề  địa di “nappes préyunnanaises” của J. Deprat đã cho rằng chúng thể hiện rõ từ đứt gãy Cao Bằng-Tiên Yên trở  về phía Tây và nhận định này có thể được kiểm chứng ở khu vực các huyện kể trên.

Ở rìa khối tiếp giáp với “lòng chảo Tĩnh Túc” và thung lũng Nguyên Bình địa hình bị tụt thấp với di tích bề mặt  san bằng 700-1.000m. Quá trình karst phát triển mạnh hơn, tạo thành cảnh quan karst sót với các tháp thấp, đáy  rộng, tách rời hoặc nối liền, hoặc các đồi thoải trên bề mặt bằng phẳng của thung lũng. Ngoài ra còn có địa hình  cuesta, vách kéo dài về phía đông với các bậc tích tụ đá sụt lở cổ, tạo nên các bậc thềm xâm thực cổ của sông  Nguyên Bình, và hiện tượng karst “tự phủ”.

Bề mặt san bằng 700-1.000m với chuỗi các “kim tự tháp” dạng răng cưa hoặc các nón cân liền hoặc rời ở Tĩnh Túc (Nguyên Bình).

Pediment thung lũng dạng đồi trên đá lục nguyên ở Tĩnh Túc

Lòng chảo Tĩnh Túc là một thung  lũng karst kéo dài phương vĩ tuyến  2.200m, rộng trung bình 960m nằm  dưới vách đã nói trên. Trên đó vẫn còn  di tích đáy cũ của nó trên đá vôi hoặc  đá lục nguyên cùng các Fenglin hoặc  Fengcong. Phía đông lòng chảo giới  hạn bằng các vách cao tới 200m tạo  nên hẻm karst rộng 40-60m. Thành  tạo aluvi bãi bồi và thềm I là nguồn  cung cấp chính của sa khoáng thiếc ở  đây. Chiều dày trầm tích ở đây giảm  dần từ trung tâm lòng chảo về hai  sườn và từ 40-60m ở phía tây xuống  26-30m ở phía đông.

Ngoài các cao nguyên đá vôi, ở phía  Tây đứt gãy Cao Bằng-Tiên Yên, từ  huyện Nguyên Bình về phía huyện  Thạch An còn gặp những diện lớn đá phi karst, tạo nên các cấu trúc kiểu “núi uốn nếp  được nâng cao trong giai đoạn Tân kiến tạo”, “dải  đồi trên các cấu trúc không đồng nhất” và “dải  núi trên nền đá phun trào và xâm nhập cổ”. Đá  gốc là các đá lục nguyên Paleozoi, hệ tầng Sông Hiến (T1 sh) hoặc xâm nhập phức hệ Cao Bằng (sP3 cb)… Phát triển các sườn xâm thực, sườn xâm thực-bóc mòn, sườn rửa trôi bề mặt…

Dọc đường 34 từ Nguyên Bình đi Thành phố Cao  Bằng các dãy núi có độ cao lớn trên 1.000m, trong  khi ở tây và đông Thành phố Cao Bằng chúng chỉ  còn cao khoảng 400-600m và 250-350m. Đường  chia nước của chúng phức tạp nhưng phần lớn vẫn  phản ánh phương của cấu trúc địa chất. Các dãy  núi này còn phản ánh rõ tính phân bậc địa hình  bằng sự tồn tại phổ biến của các di tích bề mặt  san bằng ở các mức cao 400-600m, 700-1.000m  và 1.000-1.300m.

Dọc theo các đứt gãy lớn thường hình thành các con sông lớn như Bằng Giang, Hiến, Nguyên Bình và các suối  lớn khác, theo đó phát triển các địa hình tích tụ như: các bãi bồi thấp, ven và giữa lòng, cao, thềm bậc I và II.

Như vậy ở khu vực phía tây đứt gãy Cao Bằng-Tiên Yên thuộc các huyện Nguyên Bình và Thạch An có thể  quan sát các đặc điểm:

-Bề mặt san bằng 1.100-1.300m;

-Biểu hiện địa di “nappes préyunnanaises” với các trầm tích lục nguyên hệ tầng Sông Hiến phủ chờm  trên đá vôi Devon và Carbon-Permi.

-Cảnh quan karst sót với các fenglin, fengcong tái lộ khi lớp phủ trầm tích lục nguyên bị xâm thực mạnh;

-Dãy các kim tự tháp rìa sắc, đỉnh nhọn ở vùng phân thủy;

-Bề mặt san bằng 700-1.000m ở đông Tĩnh Túc và thung lũng sông Nguyên Bình với bãi bồi và thềm I  của nó;

-Lòng chảo Tĩnh Túc nơi đang khai thác thiếc sa khoáng, di tích đáy cổ của lòng chảo này và hẻm karst  ở đầu đông lòng chảo.

 


Tin tức liên quan

Hỗ trợ trực tuyến
Tư vấn