Hát Then-đàn Tính

Mỗi dân tộc, mỗi địa phương ở Cao Bằng đều có những loại hình văn nghệ dân gian đặc trưng riêng, như:

  • Về dân ca, người Tày có Lượn, như Lượn Slương, Lượn cọi, Lượn ngạn, hát Then-đàn Tính; Người Nùng có Lượn phủ, Lượn tại, Lượn Hèo phơn Nùng An, Sli giang, Nàng ới…; Người Dao có Páo dung.
  • Về sân khấu, người Tày có Phướng lỵ; Người Nùng có xướng Dá hai – một dạng tuồng cổ có lịch sử hơn 300 năm.
  • Về múa, người Tày có múa Sluông, múa chầu; Người Nùng có múa quạt, múa khăn; Người Dao có múa chuông, múa trống; Người Mông múa ô, múa khèn.
  • Về nhạc cụ biểu diễn, người Tày có cây đàn tính; Người Nùng có cây nhị và bộ xóc đồng lục lạc; Người Mông có khèn ống trúc bè ngang, khèn lá, khèn môi.

Đặc sắc nhất trong số những loại hình dân ca kể trên có lẽ là hát Then-đàn Tính, một hình thức sinh hoạt có vị thế quan trọng trong tín ngưỡng của người Tày. Then có thể hiểu là Thiên tức là Trời, vì thế điệu hát Then được người Tày coi là điệu hát của thần tiên.

Xuất xứ nguồn gốc của Then là từ tín ngưỡng của đồng bào về một thế giới thần bí, nơi có những nhân vật và sức mạnh diệu kỳ như Bụt, Giàng, Trời, mà chỉ có bà Then, ông Then mới có khả năng tiếp cận. Khi các bà Then, ông Then dâng lên Mường Trời những sản vật con người làm ra thì họ hát.

Hát Then không chỉ là một làn điệu dân ca mà nó còn tổng hòa nhiều môn nghệ thuật và phong tục khác như múa, đàn và giao duyên. Lúc đầu hát Then chỉ có một người tay đệm đàn, miệng hát, chân xóc nhạc. Chính lời bài hát Then, hòa trong nhịp đàn Tính dập dìu, cùng tiếng xóc lúc khoan lúc nhặt sẽ đưa bà Then, ông Then, đại diện cho cộng đồng, đến với Mường Trời để cầu xin các vị thần linh giúp con người.

Lời hát Then vốn là những câu chữ được dân gian chắt lọc, vừa là những câu thơ trữ tình, giàu nhạc điệu, vừa là lời khuyên răn, khích lệ, vừa là những kinh nghiệm về đối nhân xử thế… Cho nên nghe hát Then sẽ được những bài học quí về cuộc sống, về cách ứng xử với thiên nhiên và mọi người xung quanh.

Từ bao đời nay hát Then là nhu cầu sinh hoạt văn hoá cộng đồng của đồng bào Tày vào những dịp tết đến, xuân về để cầu mong mưa thuận gió hoà, mùa màng tươi tốt, con người và vạn vật sinh sôi nảy nở… Mỗi vùng quê đều có những làn điệu Then khác nhau, nhưng nhìn chung, Then có một số loại hình chính như: Then kỳ yên (cầu an), Then cầu mùa, Then chúc tụng, Then chữa bệnh, Then cấp sắc (Lẩu Then). Riêng Then “Cái cấu cầu Bióoc” – “Bắc cầu xin Hoa” – người Tày hiếm muộn vẫn tìm đến những bà Then làm lễ “Cầu hoa”, bởi tâm linh họ vẫn tin rằng “Mẹ Hoa” ban phát giống nòi cho con người.

Nói đến hát Then không thể không nhắc đến đàn Tính và ngược lại. Tiếng đàn Tính và hát Then phản ánh tâm tư tình cảm của cả người chơi lẫn người nghe, như có ma lực huyễn hoặc lòng người, tạo cảm giác bâng khuâng, lưu luyến. Những nụ cười hồn nhiên của trẻ thơ, những khoảnh khắc tràn ngập yêu thương lứa đôi và hạnh phúc của mọi người già trẻ, lớn bé khi nghe hát Then – đàn Tính… tất cả hoà cùng cảnh sắc thiên nhiên tạo nên nét đẹp khó quên, làm lòng người xao xuyến, thêm yêu mến gắn bó với quê hương mình.

 hat-then
Tiết mục hát then đàn tính tại Khu Di tích lịch sử rừng Trần Hưng Đạo

Tin tức liên quan

Hỗ trợ trực tuyến
Tư vấn