Hương nếp mùa thu

Tháng Mười, được đi bên những thảm lúa đang chờ đôi tay người nông dân thu hoạch thì còn gì tuyệt hơn thế. Những cơn gió nhè nhẹ trải thơm hương nếp, ủ men say cho tình yêu ruộng đồng, ban tặng cho mùa thu hương sắc bâng khuâng, tạo nên dư vị khó quên về mùa cốm, mùa nếp của miền quê “gạo trắng nước trong”.

Cốm được bán ở nhiều chợ phiên Cao Bằng.

Mặc cho thời đại công nghệ đã hỗ trợ các khâu gieo cấy, chăm sóc, thu hoạch, nhưng ở Cao Bằng để thu hoạch lúa nếp, bà con vẫn lao động thủ công bằng đôi tay để cắt từng bông lúa. Sau mùa vụ thu hoạch, nhiều nông dân xuống chợ bán các sản phẩm được chế biến từ những hạt thóc căng tròn.

Khi gạo nếp mới thu hoạch về, cùng những cây tre nứa đến kỳ bánh tẻ là lúc “khẩu lam” bùi, ngọt, thơm nhất. Ống tre được chọn để “lam” phải là ống có lóng dài, còn tươi, được chặt đi một đầu mắt. Cho gạo nếp đã ngâm vào, thêm một chút nước lấy ở khe suối, dùng lá chuối nút lại, chất củi xung quanh đốt cho sôi, vừa nướng vừa xoay, lan dần đến cuối ống. Khi nướng, nước sẽ ngấm vào hạt gạo. Thời gian đượm lửa, những ống lam được ông bà luôn tay cời than hồng đỏ lửa, bọn trẻ thì háo hức phần quà buổi sớm. Tỉ mẩn tước từng lạt nhỏ, lớp cơm ở trong hiện ra được bao quanh một làn lụa tre mỏng. Thưởng thức “khẩu lam” vô cùng giản dị, vì ăn không cũng đã cảm được vị dẻo của cơm, vị giòn ngòn ngọt của tre nứa rợp bóng thôn làng. Mùa thu, trong nhiều mâm cỗ đón khách ở Cao Bằng, gia chủ đặt thêm đĩa cơm lam chấm muối vừng đầy hấp dẫn.

Nhắc đến cốm hay bánh cốm, chè cốm…, thì nhiều nơi có, nhưng với “coóc mò” cốm thì lại là một đặc sản của miền quê Cao Bằng. Vào nhiều bản làng, trong tiết thu lành lạnh, sau luỹ tre làng thân thuộc với làn khói lam chiều là tiếng chày giã gạo, giã cốm; khúc nhạc dạo về bài ca lao động luôn ngân vang. Sau khi việc làm cốm đã hoàn tất và được chuyển sang một công đoạn mới – gói “coóc mò”. Loại bánh được làm quanh năm bằng gạo nếp, nhưng được ăn vào mùa thu thì tuyệt hơn cả. Theo phong tục của người Tày, Nùng, trong những đám ăn mừng đầy tháng, dù là mùa nào, bà ngoại đều làm bánh “coóc mò” cho cháu, chiếc bánh nhỏ xinh được đặt vào tận tay em bé như lời cầu mong của ông bà, cha mẹ cho bé hay ăn, chóng lớn, mạnh khỏe, ngoan ngoãn. Bánh được xâu từng chùm để tặng cho người thân đến chúc mừng gia đình có thêm một thành viên mới. Bánh được gói bằng lá chuối và lá dong tươi được cắt từng miếng vuông vắn như chiếc khăn tay, cuốn lại như cái phễu. Dồn cốm xoáy vào lá, vỗ vỗ cho chặt tay, dùng rơm nếp buộc lại. “Coóc mò” cũng được luộc như bánh chưng nhưng chín nhanh hơn, vì nhỏ và đã qua nhiều công đoạn làm chín từ luộc, rang, giã thành cốm. Bánh vừa mềm, vừa dẻo, có màu xanh của lúa non, mùi vị thanh khiết của ruộng đồng. Nhẹ tay chấm một chút mật đường, mật ong cùng  “coóc mò” cốm để tận hưởng vị dẻo, vị thơm. Bọn trẻ cắm “coóc mò” vào đầu đũa cầm ăn, đầy thích thú.

Đó là các loại bánh nếp dân dã, không cầu kỳ. Nét thu và nét văn hoá của người nông dân được nhuần nhuyễn trong mỗi sản phẩm gắn bó với ruộng đồng, nương rẫy. Những cô gái Tày, Nùng với những túi nải khẩu lam thơm thơm hương sữa rừng tre nứa; từng giậu “coóc mò” bện chặt bằng lá chuối, lá dong; những hạt cốm nưng nức, thấm đẫm từng giọt mồ hôi và còn nữa xôi trám đen, xôi cẩm, xôi hạt dẻ, xôi trứng kiến… ngan ngát hương rừng.

Vào buổi sớm tháng Mười, bạn đến bất cứ khu chợ nào ở Cao Bằng, từ chợ tạm, chợ phiên, chợ thị trấn, Thành phố đều có thể bắt gặp những sản phẩm của mùa nếp non. Này là những gói cốm xanh thơm gói lá chuối, bên kia là những túm “coóc mò” ngồ ngộ dẻo thơm. Hàng kế bên từng bó khẩu lam chắc nịch. Hứng khởi tước từng lớp tre mỏng bẻ từng đột cơm lam, mỗi người cảm nhận được một hương thu thật ngọt ngào đáng nhớ mà thiên nhiên ban tặng cho miền non nước.

Các sản phẩm dường như đã đi vào “tour du lịch” về ẩm thực Cao Bằng. Đã đến phải biết, đã biết phải được dùng. Nhưng được ngắm, được nếm thì quả thực chẳng có mùa thu nào giống mùa đã đi qua. Cơm lam khá phổ biến từ các góc rừng, đến nhiều vùng quê của đất nước. Nhưng “khẩu lam” của vùng núi Cao Bằng có hương vị riêng biệt. Hương vị ấy được sinh ra từ đôi tay tần tảo của những người mẹ, người vợ và sức dẻo dai của người đàn ông trên những thửa ruộng bậc thang lớp lớp tầng tầng với suối nguồn trong vắt.

Đến miền quê nước trong, gạo trắng để thưởng thức hương nếp tháng Mười, có lẽ bạn sẽ cảm nhận được tình yêu thương ruộng đồng của người nông dân xứ núi. Dẻo thơm, khăng khít. Những hạt cốm siết chặt tình yêu của đất, của nắng gió miền non nước. Những đứa trẻ quê tôi lớn lên xa bản làng, mùa thu đến đều nhớ về cánh đồng của ông bà, mẹ cha; về mùa cốm dẻo thơm sinh ra từ đất và những giọt mồ hôi.
 Nguồn Báo Cao bằng

Tin tức liên quan

Hỗ trợ trực tuyến
Tư vấn