Mặt cắt Neogen chứa than ở Thành phố Cao Bằng

Khu vực bồn trũng Cao Bằng gồm Thành phố Cao Bằng và huyện Hòa An thuộc kiểu cấu trúc sụt võng hình  thành theo đứt gãy, xung quanh là các dải đồi núi thấp. Phân bố dọc theo sông Bằng Giang từ Hòa An đến Khuổi  Khoan dài 20km, làm thành một hình thoi rộng 7-8km, thót lại ở hai đầu TB và ĐN. Bề mặt trũng có dạng  đồi thoải, mảng bằng rộng, cao 190-350m. Đá móng lót đáy là trầm tích lục nguyên núi lửa, đôi nơi là đá vôi  Carbon-Permi, được lấp đầy bởi trầm tích các hệ tầng Cao Bằng (E2 cb) và Na Dương (E3 -N1 nd).

Trên các dải đồi này chiếm ưu thế là các quá trình xâm thực và rửa trôi bề mặt. Sông Bằng Giang đặt lòng trên  mặt trũng chảy từ TB về ĐN tạo nên một đới thấp tương đối rộng, 1km ở cầu Gia Cung đến 2km ở xã Hưng Đạo.  Trên đới thấp này sông đã tạo nên được hệ thống địa hình tích tụ trẻ: bãi bồi thấp, bãi bồi cao, các thềm bậc I  và II. Thềm I rất bằng phẳng, rộng 100-200m, hiện là cánh đồng lúa; thềm II có dạng đồi. Cả hai bậc đều hình  thành trên trầm tích Neogen cấu tạo từ cuội, dăm thạch anh, cát kết màu nâu đỏ (Hình VI.2.1), dạng tái tích tụ  deluvi (hình VI.2.2) hoặc dạng nhịp với sét bột xám đen, cát kết xám xanh, vàng đỏ.

Mặt cắt Neogen chứa than ở Thành phố Cao Bằng được Trịnh Dánh và nnk. (2004) mô tả như sau.

Vị trí: Xóm 10, phường Sông Hiến, thị xã Cao Bằng. Toạ độ: 628.4-2508.1, tờ bản đồ 6254 II (Cao Bằng), hệ  UTM, tỷ lệ 1/50.000.

Đặc điểm: Mặt cắt Neogen chứa than ở thị xã Cao Bằng và phụ cận gồm hai phần:

– Phần dưới là trầm tích hạt thô (cuội kết, sỏi kết, đôi khi cát kết hạt thô) dày 400-620 m, phân bố thành  một dải khá liên tục ở TB Thành phố Cao Bằng dọc đường ô tô đi Ngân Sơn và ở phía TN trên đường số 4.  Phần này được xác lập là hệ tầng Cao Bằng (Trịnh Dánh, trong: Vũ Khúc và nnk, 2000) và được định tuổi  Eocen (E2) (Tống Duy Thanh, 2005; Nguyễn Công Thuận, 2005; Vũ Quang Lân, 2011). Quan hệ không chỉnh hợp góc của hệ tầng Cao Bằng với hệ tầng Sông Hiến thể hiện rõ ở bản Nà Roát cách thị xã Cao Bằng 14km trên đường đi Ngân Sơn.

– Phần trên dày khoảng 400m, nằm chuyển tiếp trên hệ tầng Cao Bằng (quan sát rõ ở khu vực Nà Cáp  trên đường đi Ngân Sơn). Phần này được xếp vào hệ tầng Na Dương (Trịnh Dánh, trong: Vũ Khúc và nnk,  2000) và được định tuổi Eocen muộn-Miocen sớm (Tống Duy Thanh, 2005; Vũ Quang Lân và nnk., 2011).  Trầm tích chứa than (gồm cát kết đa khoáng, bột kết màu xám nâu xen kẽ nhịp nhàng, các lớp sét than và  than lignit) lộ rất đẹp dọc đường đi Ngân Sơn, dọc Quốc lộ 4 và đường đi Nước Hai, khu vực đầu cầu Gia  Cung và khu vực Nà Cáp. Vết lộ đầu cầu Gia Cung cao khoảng 8 m, dài khoảng 20 m được đào thẳng góc  với mặt phân lớp, tạo nên bức tranh của các lớp bột kết xen kẽ nhịp nhàng với cát kết hạt mịn có chiều dày  và màu sắc khác nhau, khảm các vết in lá và các hoá thạch Mollusca trông rất ngoạn mục. Tại Nà Cáp, các trầm tích chứa than lộ ra rất rõ trên chiều dài hàng trăm mét, nơi cao nhất hơn 30m. Đá sét-bột kết có màu  xám nâu vàng loang lổ, phong hoá khá mạnh, dễ đập vụn bở, có xen các lớp mỏng (30-40 cm) hoặc thấu  kính than lignit.

Các vết in lá có mặt ở hầu hết các lớp đá, khá phong phú và đa dạng, gồm khoảng 63 loài thuộc phức hệ sinh thái  “thực vật rừng ẩm cận nhiệt đới” Quercus cf. lobbii-Diospyros brachysepala (Trịnh Dánh, 1993, 1996, 1998).

Hoá thạch Mollusca gồm chủ yếu là Bivalvia: Acuticosta caobangensis, Solenaia sp., Pseudobaphia cf.  biessiana, Cristaria sp., Cuneopsis sp., Oxynaia aff. jourdyi, Discomya af. radulosa. Gastropoda hiếm, chỉ có  mặt Viviparus sp. kích thước bé (Tchelsov Iu. G., Trịnh Dánh, 1966; Tchelsov Iu. G., 1968).

Giá trị, ý nghĩa: Mặt cắt Neogen chứa than ở Thành phố Cao Bằng là một trong các mặt cắt điển hình của trần  tích Neogen chứa than tướng hồ lục địa ở Việt Nam bởi sự rõ ràng của địa tầng, các ranh giới địa tầng, sự có mặt  và phân bố có quy luật của các loại hoá thạch trong mặt cắt. Mặt cắt này có thể sử dụng vào mục đích nghiên  cứu khoa học, giáo dục và tham quan du lịch.

Trong phạm vi mặt cắt này, cầu Gia Cung cũng  là một điểm quan sát ngoạn mục. Từ đây có thể  ngắm sông Bằng Giang trong xanh uốn lượn giữa  lòng Thành phố Cao Bằng. Theo đường từ thị  trấn Nước Hai về Cao bằng, từ bản Đức Chính  (xã Vĩnh Quang) có thể quan sát 4 bậc địa hình:  Bậc thấp nhất là thung lũng bằng phẳng của bồi  tích Đệ Tứ. Tiếp theo là các đồi thấp lúp xúp kéo  dài của đất đá Neogen. Sau đó là các núi nhấp nhô  lượn sóng của trầm tích hệ tầng Sông Hiến. Cao  nhất và cũng bị phân cắt mạnh mẽ nhất là các đá  vôi tuổi Devon. Mỗi bậc địa hình có một loại hình  thảm thực vật riêng tạo nên bốn sắc xanh khác  nhau nhưng chuyển tiếp khá hài hoà.

Mặt cắt lộ trên các sườn núi dọc đường Quốc lộ  và tỉnh lộ nên tổ chức các hành trình nghiên cứu  tham quan rất tiện lợi.

Ảnh hưởng tới sự an toàn của DSĐC là các yếu  tố phong hoá (mưa lũ, xói lở…). Thành phố Cao  Bằng đang mở rộng, nhiều đoạn mặt cắt này bị  san ủi, lấy mặt bằng xây dựng nhà ở, mở rộng  đường, khai thác sản xuất gạch ngói. Do đó  DSĐC này có nguy cơ biến mất hoặc phần còn  lại bị che khuất, khó phát huy tác dụng.

 


Tin tức liên quan

Hỗ trợ trực tuyến
Tư vấn