Nghề dệt thổ cẩm

Dệt thổ cẩm là nghề thủ công đã có từ lâu, nó không chỉ phục vụ nhu cầu sinh hoạt của người dân mà còn là sản phẩm du lịch nổi tiếng. Cao Bằng là quê hương của nhiều dân tộc cùng chung sống với ngôn ngữ, bản sắc riêng và thổ cẩm cũng vậy. Thổ cẩm phản ánh khá rõ những khác biệt về đời sống văn hóa, tâm linh cũng như điều kiện tự nhiên nơi mỗi dân tộc sinh sống. Trong phiên chợ ngày xuân, có thể bắt gặp những trang phục rất đặc trưng, người Mông sặc sỡ xúng xính trong bộ váy áo với màu đỏ là chủ đạo, điểm các hoa văn trắng vàng sặc sỡ; người Tày giản dị trong bộ áo chàm điểm hoa văn trắng vàng nổi bật trên nền vải xanh đen… Thổ cẩm cũng giữ vai trò rất quan trọng trong đời sống tâm linh của đồng bào các dân tộc Cao Bằng, như những tấm trướng che bàn thờ, các chi tiết cấu thành những tấm áo, mũ, khăn, túi đựng đồ nghề, đệm ngồi của các thầy cúng: Then, Tào, Bụt…

Thổ cẩm của người Tày thường có các loại hoa văn trang trí rất phong phú và đa dạng, kết hợp hài hoà giữa đường nét với màu sắc. Trên nền chủ đạo mầu trắng đục, các màu sắc sáng, tối, nóng, lạnh được xử lý khéo léo cùng hoa văn là các loại hoa lê, hoa mận, hoa đào, một số muông thú như: hươu, nai, ngựa, chim…, thể hiện rõ cảnh quan tự nhiên nơi họ sinh sống. Nghề dệt thổ cẩm của người Tày Cao Bằng phát triển nhất và đẹp nhất ở các xã: Đào Ngạn, Phù Ngọc (Hà Quảng); Dân Chủ, Đức Long, thị trấn Nước Hai (Hòa An).

Người Nùng có nhiều nhóm, đặc điểm trang phục mỗi nhóm có khác nhau đôi chút, chủ yếu là ở các họa tiết và cách thức chắp các mảnh vải thêu lên trang phục với các đường nét mềm mại, uyển chuyển, gần gũi với tự nhiên, hiện thực, mầu sắc êm dịu, chuyển sắc tinh tế gần gũi với mầu tự nhiên. Họ cũng có thủ thuật sử dụng sáp ong để tạo họa tiết trên vải chàm. Ngoài ra người Nùng còn có thế mạnh trong dệt, nhuộm, với quy trình nhuộm khá hoàn chỉnh, có nhiều bí quyết.

Người Dao, thí dụ như ở xã Hoa Thám, huyện Nguyên Bình, cũng rất nổi tiếng với nghề dệt thổ cẩm, đặc biệt là kỹ thuật chấm hoa văn bằng sáp ong. Các hoa văn, trang sức bạc trên trang phục của phụ nữ Dao tiền mang nhiều hình ngôi sao, cánh tượng trưng cho sức mạnh của thiên nhiên, vũ trụ.

Người Mông có truyền thống trồng đay dệt vải, tự thêu may phục vụ nhu cầu sinh hoạt của bản thân… Mầu sắc ưa dùng trong thêu và chắp vải là đỏ tươi, đỏ thắm, nâu, vàng, trắng, xanh lá cây, lam. Tất cả các chi trong dân tộc Mông đều có kỹ thuật thêu tinh vi và giỏi trong trang trí bằng hình chắp vải mầu, vẽ sáp ong trên vải để lấy họa tiết mầu trắng trên nền mầu chàm. Hầu hết các họa tiết được thêu, vẽ, chắp vải trên nền vải lanh trắng hoặc vải đỏ, có định hình sẵn là các bộ phận của áo, váy. Sau khi hoàn thiện đồ án trang trí từng bộ phận riêng lẻ, người ta mới may ráp, hoàn chỉnh váy, áo… Đó là cách làm riêng của người Mông, khác các dân tộc anh em thể hiện trang trí ngay trên thành phẩm của mình.

Những ô trang trí những đường diềm hình chữ thập, chữ đinh, chữ công được chuyển biến một cách hết sức phong phú, đa dạng, tài tình, kết hợp với các ô hình quả trám hoặc tam giác có các đường viền hình gẫy khúc trong các thể bố cục khác nhau lúc thẳng đứng, lúc nằm ngang, làm cho trang trí hoa văn của người Mông có vẻ linh hoạt, có một phong cách riêng biệt đặc sắc, không hề lẫn lộn với các trang trí của dân tộc khác.

Ngoài các họa tiết dạng đường thẳng, đoạn thẳng người Mông còn thạo bố cục các hoa văn hình tròn, đường cong, hình xoáy trôn ốc hay hai hình xoáy trôn ốc được bố trí đối xứng qua gương tạo thành hình móc hoặc đối xứng trục quay thành hình chữ S là những loại họa tiết có đường cong, đường xoáy dứt khoát thanh thoát, nhịp nhàng, uyển chuyển tạo cho bố cục hài hòa, không đơn điệu – chỉ thấy xuất hiện trong trang trí y phục của người Mông. Những họa tiết này biểu hiện cho sự biến chuyển của mặt trời, thời tiết, không gian và thời gian, là vốn văn hóa chung của nhiều dân tộc, nhưng được thể hiện đậm đà trong trang trí Mông.

 
Nghề dệt thổ cẩm của người Tày huyện Hà Quảng Hoa văn trên sản phẩm dệt thổ cẩm

Tin tức liên quan

Hỗ trợ trực tuyến
Tư vấn