Phong slư của người Tày

Bên cạnh sli, lượn, Pựt lằn, Dá hai, Nàng ới…, Phong slư (còn gọi là phảng lài) là một thể loại dân ca phổ biến phân bố hầu khắp trên địa bàn vùng Đông Bắc nước ta, những nơi có người dân tộc Tày cư trú, nhất là các tỉnh: Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn.

Giao duyên làn điệu Phong slư.

Phong slư được hiểu theo nghĩa là một bức thư tình viết theo thể thơ thất ngôn trường thiên bằng tiếng Tày và đôi câu Hán tự, Hán Nôm có lẫn với cả Nôm Tày. Những bức thư tình ấy là nỗi niềm suy tư thầm kín, sâu lắng từ đáy lòng của các chàng trai, cô gái mới quen hay đã và đang bén duyên nhau hoặc là tơ duyên trắc trở. Phong slư còn là giai điệu ngọt ngào man mác lúc trầm, khi bổng vút lên ý nhị, đong đầy tương tư.
Càng cách xa nhau, tình cảm càng lắng dày theo năm tháng, những cánh thư tình qua lại càng nhiều lên, nội dung hình thức thêm phong phú, đậm đà. Có những thư tình rất sâu sắc, từ ngữ giàu hình ảnh ví von, từng chữ ngọt ngào, chan chứa đầy sức thuyết phục, quyến rũ bạn tình. Trong hoàn cảnh xưa, giao thông đi lại rất khó khăn, khi nhận phong slư sau nỗi nhớ mong thầm kín, khắc khoải nhiều ngày, đôi bên đều xúc động rưng rưng mừng rỡ, nâng niu đón nhận lá thư tình như được ban tặng vật báu. Họ cẩn trọng, khẽ khàng mở thư ra với tấm lòng xốn xang và cất giọng ngân lên theo điệu phong slư một cách truyền cảm rung động như chính nhịp đập thổn thức từ trái tim họ. Rồi lá thư được gấp lại phẳng phiu, gọn gàng và đem cất trong rương, tủ cẩn thận, để mỗi khi man mác buồn họ lại đem ra ngâm nga, trải lòng tự sự hoặc hát cho bạn bè, người thân cùng nghe cho đỡ nhớ người thương.
Phần mở đầu dường như theo một khuôn mẫu có sẵn. Một năm có bốn mùa, thư viết thời điểm nào thì câu mở đầu liên quan nhắc tới mùa đó. Chẳng hạn: “Thu thiên vằn dú quẹng buồn lai/Căm bút chép phảng lài phác bạn”. Tạm dịch: “Ngày thu về vắng vẻ buồn thay/Cầm bút viết thư tình gửi bạn”. Hoặc: “Xuân thiên vằn dú buồn chứ bạn/Thêm tiểng mèng chang ngạn roọng slương”. Tạm dịch: “Tiết xuân ngày tương tư nhớ bạn/Thêm tiếng ve rừng khắc khoải thương”.
Những bức thư tình này không chỉ do một người tự sáng tác mà có khi là tác phẩm của tập thể vài ba người, thậm chí còn phải nhờ đến các nghệ nhân bậc thầy viết giúp. Bởi vậy, phong slư nào cũng hàm chứa tình cảm mặn nồng, nhiệt tâm cháy bỏng, nghệ thuật chữ, nghĩa khá sắc sảo.
Trích đoạn sau là minh chứng điều đó: “Cừn vằn noọng lo slướng phển lầng/Khảm bươn slí tẻo thâng bươn hả/Vằn pây thâng lốc chả đăm nà/Tậư nhiên ón pác tha pác nả/Chứ thâng cằm phi cạ tương tư/Vằn lốc chả sloong mừ cót kháu/Tiểng cạ pây rèo pậu hết công/Cố slưởng gàm pây thâng thẻo dản/Tậư nhiên bấu xẩư cháng đuổi cần/Mặc phạ đét phạ pjân noọng chứ”… Tạm dịch nghĩa: “Đêm ngày em lo lắng không nguôi/Qua tháng Tư lại đến tháng Năm/Ngày đi làm nhổ mạ cấy lúa/Tự nhiên mặt rầu rĩ âu sầu/Nhớ đến lời chàng dặn tương tư/Ngày nhổ mạ hai tay bó gối/Tiếng là đi theo họ làm công/Cố bước đi đến nơi lại biếng/Tự nhiên không muốn nói cùng ai/Dù mưa hay nắng em đều nhớ”.
Hầu hết các bức thư tình hay mô tả về hoàn cảnh, nỗi niềm, giãi bày tâm trạng của mình với bạn tình, có khi dài tới hàng trăm câu. Thư được trình bày tỉ mỉ, công phu trên giấy bản hoặc viết hay thêu trên vải, lụa, có trang trí họa tiết rất đẹp, đó là hình con rồng, phượng, én, nhạn. Trang thư đầu hay cuối đều có câu “vàn én” nghĩa là nhờ én chuyển thư đến người thương. Một phong slư đúng kiểu mẫu thường có một bài thơ Đường ở cuối trang thư.
Người ta còn vận dụng hình thức và giai điệu phong slư để ghi chép chuyện rất hiệu quả, làm cho ai cũng dễ thuộc, nhớ lâu, như: Nam Kim – Thị Đan, Phạm Tải – Ngọc Hoa, Cẩu chủa cheng Vùa, Pú Lương Quân, Bjoóc lạ, Tần Chu lục pjạ…
Có thể nói, mỗi bức thư là một tác phẩm sáng tác dày công, những ý tứ khuôn mẫu chiếm tỷ lệ rất nhỏ, mỗi con người ở hoàn cảnh, địa phương nào đều có nội dung, hình thức riêng cho mình. Đến khi họ có được nhau thì phong slư trở thành kỷ vật lưu niệm quý báu đáng trân trọng, gìn giữ của hai người. Nếu không đến được với nhau, phong slư và quãng thời gian say đắm ấy vẫn là kỷ niệm đẹp, mãi mãi không bao giờ quên.

 Nguồn Báo Cao Bằng

Tin tức liên quan

Hỗ trợ trực tuyến
Tư vấn