12 công viên địa chất mới được công nhận thuộc các quốc gia: Trung Quốc, Pháp, Hy Lạp, Ireland, Nhật Bản, Malaysia, Bồ Đào Nha, Liên bang Nga, Tunisia và Uruguay.

Danh hiệu Công viên địa chất toàn cầu bắt đầu được UNESCO công nhận từ năm 2015, nhằm tôn vinh các khu vực có các giá trị di sản địa chất phong phú. Các hệ tầng đá, dãy núi hoặc núi lửa, hang động, hẻm núi, hóa thạch hay cảnh quan sa mạc cổ xưa … là minh chứng cho lịch sử tiến hóa của Trái đất. Các Công viên địa chất toàn cầu kết hợp giữa bảo tồn, giáo dục môi trường và phát triển bền vững, đồng thời hỗ trợ quảng bá văn hóa và tri thức của các dân tộc, cộng đồng địa phương. Hàng năm, sau khi Ban Chấp hành UNESCO đưa ra quyết định công nhận, dựa trên kết quả đánh giá và đề cử của Hội đồng Công viên địa chất toàn cầu, các Công viên địa chất mới sẽ được tham gia vào Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu.

UNESCO tiếp tục thúc đẩy chương trình công viên địa chất tại những khu vực mà công viên địa chất chưa phổ biến, đặc biệt là châu Phi, các quốc gia Ả Rập và các quốc đảo nhỏ đang phát triển thông qua việc hỗ trợ các đoàn chuyên gia, các khóa đào tạo và tư vấn ở cấp quốc gia và địa phương, nhằm chuẩn bị hồ sơ xin công nhận danh hiệu Công viên Địa chất toàn cầu UNESCO.

Khám phá các Công viên địa chất toàn cầu UNESCO mới được công nhận năm 2026:

            Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Changsan (Trường Sơn), Trung Quốc

          Công viên Địa chất toàn cầu UNESCO Trường Sơn, nằm tại khu vực giao nhau của khối Dương Tử và Cathaysia dọc theo vành đai kiến tạo Jiangshan-Shaoxing, nổi bật như một bảo tàng địa chất tự nhiên và “phòng thí nghiệm” đặc biệt cho nghiên cứu cổ sinh vật học. Với những minh chứng của lịch sử địa chất qua hàng tỷ năm, Công viên địa chất có cảnh quan miền núi với khí hậu cận nhiệt đới gió mùa và giá trị đa dạng sinh học phong phú, với các khu rừng lá rộng thường xanh cùng địa hình phức tạp dốc từ phía bắc và phía nam về trung tâm. Công viên địa chất lưu giữ các tầng địa chất phát triển hoàn chỉnh cùng số lượng lớn hóa thạch đa dạng và phong phú, hỗ trợ các nghiên cứu địa tầng sinh học trên phạm vi toàn cầu, đồng thời cung cấp những hiểu biết quan trọng về quá trình tiến hóa của sự sống sơ khai và các hoạt động kiến tạo kéo dài trong lịch sử Trái Đất.

Khu vực Trường Sơn có lịch sử hơn 1.800 năm, hiện nay có khoảng 300.000 người thuộc chín dân tộc sinh sống tại khu vực này, góp phần gìn giữ di sản văn hóa và thiên nhiên nơi đây. Di sản văn hóa nơi đây gắn bó chặt chẽ với cảnh quan địa phương. Khu vực này từng là một mắt xích quan trọng trên Con đường Tơ lụa trên biển. Vào thời nhà Tống, nơi đây là tuyến giao thương huyết mạch nổi tiếng, cùng với hoạt động văn chương phát triển rực rỡ. Việc nghiên cứu thơ ca thời Tống với hơn 4.000 bài thơ được lưu giữ phản ánh mối gắn kết sâu sắc giữa con người với vùng đất này. Ngày nay, các tầng địa chất với các lớp đất dai màu mỡ của vùng đất này tiếp tục tạo sinh kế cho cộng đồng địa phương. Trường Sơn được biết đến là quê hương của cây bưởi Trường Sơn và cây trà dầu. Hiện nay, công viên địa chất cũng đang tích cực thúc đẩy phát triển nông nghiệp đặc thù thông qua phát huy lợi thế địa phương, qua đó, góp phần nâng cao đời sống của người dân địa phương.

          Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Núi Siguniang (Tứ cô nương), Trung Quốc

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Núi Tứ cô nương nằm ở rìa phía đông của cao nguyên Thanh Hải – Tây Tạng, với địa hình núi cao, các đới khí hậu phân hóa rõ rệt theo độ cao. Công viên địa chất được biết đến với đặc điểm kiến tạo phức tạp, bao gồm các nếp uốn, trầm tích flisơ (flysch) và những ngọn núi granite hùng vĩ. Các cấu trúc địa chất quan trọng như nếp uốn kiểu “Xikang” và trầm tích fliso “nhóm Xikang” cho thấy những kiến thức quan trọng về quá trình va chạm lục địa. Khu vực này có các con sông chính là Fubian, Wori và Xiaojinchuan chảy qua, tạo nên mạng lưới thoát nước dạng hình cây ở thượng nguồn lưu vực sông Dương Tử. Những địa mạo này là minh chứng quá trình nâng lên của cao nguyên Thanh Hải - Tây Tạng, với cảnh quan núi cao ngoạn mục và nhiều đỉnh núi cao hơn 5.000 mét.

Hiện nay, Công viên địa chất toàn cầu núi Tứ cô nương là nơi sinh sống của khoảng 33.000 người, trong đó có cộng đồng người Tây Tạng Jiarong. Ngôn ngữ và phong tục tập quán của người Tây Tạng vẫn giữ vai trò trung tâm trong bản sắc cộng đồng và việc truyền thụ tri thức, văn hóa qua các thế hệ. Hằng năm, Lễ hội Hành hương Núi Tứ cô nương được tổ chức để tưởng nhớ truyền thuyết về bốn cô gái hóa thân thành núi đá. Các cấu trúc nếp uốn đặc trưng cùng bối cảnh kiến tạo của khu vực tầm quan trọng quốc tế về mặt khoa học, trong khi hoạt động chăn thả, kiến trúc và các tập quán văn hóa nơi đây phản ánh mối quan hệ lâu đời cũng như sự thích nghi của con người với môi trường vùng núi cao.

Hoạt động du lịch thân thiện với môi trường giúp du khách có cơ hội trải nghiệm cảnh quan hùng vĩ nơi đây, đồng thời hỗ trợ phát triển bền vững cho địa phương. Du khách cũng có thể trải nghiệm những điệu múa, ẩm thực và nghệ thuật của người Tây Tạng, qua đó thấy được những tri thức, tập quán của người dân nơi qua nhiều thế hệ.

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Terres d’Hérault, Pháp

Ten gọi của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Terres d’Hérault bao gồn hai từ. “Terres” liên quan đến đất và địa chất, còn “Hérault” là tên con sông chính chảy qua tỉnh Hérault cùng tên thuộc vùng Occitanie ở miền Nam nước Pháp. Khu vực này, nổi bật với các dạng địa hình ấn tượng và những hẻm núi sâu, lưu giữ lịch sử địa chất hơn 540 triệu năm. Các hệ tầng đá là minh chứng cho những quá trình địa chất quan trọng của Trái Đất như trầm tích, kiến tạo, hình thành núi lửa, biến đổi địa chất và xói mòn, biến nơi đây thành một “phòng thí nghiệm” ngoài trời. Những điểm địa chất tiêu biểu bao gồm mỏ đá cẩm thạch Coumiac, vòng trũng Navacelles và hồ Salagou, một trong những khu vực lộ thiên đá đỏ lớn nhất châu Âu, hình thành cách đây hơn 250 triệu năm, và các dấu tích hoạt động núi lửa.

Công viên địa chất cho thấy lịch sử địa chất sống động của Trái đất, những biến đổi khí hậu và sự sống cổ xưa. Nằm trên 112 xã/thị trấn, Công viên địa chất Terres d’Hérault là nơi sinh sống của hơn 100.000 người. Đặc điểm địa chất đặc sắc và sự đa dạng văn hóa mang lại nhiều cơ hội phát triển du lịch và nông nghiệp cho khu vực, trong đó chăn nuôi gia súc và trồng nho là hoạt động nổi bật. Các đặc điểm địa chất đã định hình mô hình định cư, tập quán canh tác, kiến trúc và các truyền thống địa phương trong suốt nhiều thế kỷ. Văn hóa Occitan ăn sâu vào đời sống của khu vực và vẫn tiếp tục phát triển mạnh mẽ. Người dân địa phương vẫn sử dụng ngôn ngữ Occitan và duy trì các truyền thống văn hóa. Du khách có cơ hội để khám phá những điểm di sản địa chất đặc sắc và trải nghiệm một vùng đất nơi địa chất gắn bó trực tiếp với đời sống hằng ngày.

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Nisyros, Hy Lạp

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Nisyros, nằm ở phía đông nam biển Aegea, trung tâm quần đảo Dodecanese, bao gồm đảo núi lửa Nisyros và các đảo nhỏ xung quanh. Tuy có diện tích nhỏ, Công viên địa chất vô cùng đa dạng, được hình thành bởi một trong những hệ thống núi lửa trẻ và hoạt động mạnh nhất ở Hy Lạp, đồng thời sở hữu một trong những miệng núi lửa được bảo tồn tốt nhất tại vùng Aegea. Công viên địa chất giống như một “bảo tàng địa chất” ngoài trời tự nhiên, bao gồm miệng núi lửa thủy nhiệt Stefanos, một trong những miệng núi lửa lớn nhất và dễ tiếp cận nhất châu Âu, cùng với hàng loạt miệng núi lửa thủy nhiệt khác, các cánh đồng, vòm dung nham, nón núi lửa và các trung tâm núi lửa dưới đại dương. Những đặc điểm này khiến Nisyros trở thành một phòng thí nghiệm tự nhiên lý tưởng để nghiên cứu hoạt động núi lửa, hệ thống địa nhiệt và quá trình phát triển của các đảo núi lửa trẻ trong vòng cung núi lửa Hy Lạp.

Về giá trị sinh thái, trong vùng Công viên địa chất có môi trường sống đa dạng, với lớp đất núi lửa nuôi dưỡng các loài thực vật đặc hữu và quý hiếm, đồng thời, những ruộng bậc thang, tường đá khô và sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ phản ánh sự gắn bó lâu dài giữa con người với thiên nhiên. Những ngôi làng như Nikía và Mandraki vẫn lưu giữ kiến trúc bằng đá núi lửa, còn các tu viện như Panagia Spiliani làm nổi bật di sản tâm linh của khu vực. Tại Nisyros, địa chất và con người gắn bó không thể tách rời. Cộng đồng địa phương được khuyến khích tham gia vào việc bảo tồn di sản thông qua các hoạt động hợp tác giữa Công viên địa chất với các trường học và viện nghiên cứu địa phương, qua đó nâng cao ý thức gìn giữ môi trường cho thế hệ trẻ. Nisyros thu hút du khách bởi bản sắc văn hóa, các lễ hội, âm nhạc truyền thống sôi động và ẩm thực độc đáo.

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Quận Joyce và vùng hồ phía Tây, Ai-len

Đá và cảnh quan của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Joyce Country and Western Lakes kể lại câu chuyện qua của hơn 700 triệu năm, gắn liền với kiến tạo núi Grampian–Taconic (một giai đoạn chính trong quá trình kiến tạo núi cách đây hơn 450 triệu năm). Hoạt động này đã tạo nên sự đa dạng địa chất phong phú trong vùng công viên địa chất, biểu hiện qua nhiều loại đá magma, đá trầm tích và đá biến chất, và đa dạng các loại hóa thạch. Đây cũng là nơi có vịnh biển hẹp (fjord) duy nhất của Ireland tại cảng Killary. Địa hình đá vôi ở phía đông đã phát triển hệ thống karst và epikarst rộng lớn, bao gồm eo đất Cong, nơi có một trong những quần thể suối chảy nhanh nhất thế giới và nhiều hệ thống hang động.

Khoảng 60% diện tích công viên địa chất nằm trong một khu vực Gaeltacht, là nơi mà tiếng Ireland là ngôn ngữ chính thức dùng trong đời sống gia đình, giáo dục, kinh doanh và đời sống xã hội. Điều này khiến Joyce Country and Western Lakes trở thành Công viên địa chất toàn cầu UNESCO đầu tiên của Ai-len bao gồm khu vực Gaeltacht. Tiếng Ireland gắn bó sâu sắc với văn hóa địa phương và còn ảnh hưởng đến cả ngôn ngữ khoa học, với những thuật ngữ như “drumlin” (đồi hình trống) bắt nguồn từ từ tiếng Ireland “droimainn”, hiện được sử dụng trong ngành băng hà học. Cộng đồng địa phương vẫn tiếp tục gìn giữ và phát huy các giá trị truyền thống về âm nhạc, kể chuyện, thủ công mỹ nghệ và ẩm thực, góp phần duy trì tiếng Ireland và các phong tục tập quán văn hóa liên quan, như bóng đá, bóng ném và nghề đan giỏ truyền thống bằng cây liễu của người Gael. Công viên địa chất thúc đẩy phát triển bền vững bằng cách hỗ trợ các doanh nghiệp địa phương nhằm bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể của khu vực.

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO cao nguyên đá vôi Miné-Akiyoshidai, Nhật Bản

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO cao nguyên đá vôi Miné-Akiyoshidai nổi bật với đa dạng cảnh quan núi non, đồng bằng thung lũng và cao nguyên karst Akiyoshidai, được biết đến với các hố sụt karst (dolines) và hệ thống hang động đá vôi rộng lớn. Các đồng cỏ trên cao nguyên, được hình thành qua nhiều thế kỷ đốt cỏ theo phương thức truyền thống, là môi trường sinh sống của nhiều loài động thực vật đặc hữu thích nghi với địa hình đá vôi. Cao nguyên karst Akiyoshidai, một đặc điểm nổi bật của Công viên địa chất Miné-Akiyoshidai, được hình thành từ khối đá vôi Akiyoshi, lưu giữ dấu tích của các hệ sinh thái biển qua hơn 80 triệu năm. Khối đá vôi này, cùng với cụm mỏ giàu hóa thạch, lưu giữ minh chứng về sự sống trên sự kiện tuyệt chủng kỷ Permi cách đây khoảng 250 triệu năm, bao gồm cả những loài thực vật và côn trùng mới được phát hiện gần đây. Di sản địa chất mang tầm quốc gia bao gồm các mỏ đồng skarn hình thành khi magma phản ứng với đá vôi khoảng 100 triệu năm trước. Loại đồng này từng được sử dụng để chế tác tượng Đại Phật ở Nara, nằm trong cụm “Di tích lịch sử Nara” được UNESCO công nhận là Di sản thế giới.

Công viên địa chất này nằm trong vùng “satochi satoyama”, là khu chuyển tiếp giữa thiên nhiên hoang dã và không gian đô thị, giàu giá trị đa dạng sinh học và di sản nông nghiệp. Trước đây, nền kinh tế của khu vực tập trung vào nông nghiệp, lâm nghiệp và khai khoáng. Mặc dù hoạt động khai thác than đã suy giảm khoảng 50 năm trước, việc khai thác đá vôi vẫn tiếp tục, lễ hội khai thác đồng truyền thống vẫn được duy trì. Ngày nay, cảnh quan tự nhiên và văn hóa độc đáo của khu vực góp phần thúc đầy ngành sản xuất và du lịch phát triển. Công viên địa chất kết nối khoa học Trái đất với văn hóa địa phương; các sáng kiến du lịch bền vững góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, công viên triển khai các chương trình giáo dục, và các trường đại học thực hiện các hoạt động nghiên cứu khoa học.

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Lenggong, Malaysia

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Lenggong nằm ở Perak, Ma-lai-xi-a, nép mình giữa hai dãy núi Titiwangsa và Bintang. Công viên địa chất có cảnh quan đa dạng từ các bậc thềm sông, đồi đá vôi tới các đỉnh núi granit. Khí hậu nhiệt đới tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của những khu rừng mưa với hệ đa dạng sinh học phong phú, bao gồm các loài nguy cấp và đặc hữu như hổ Mã Lai và tắc kè đá Lenggong, còn các khu rừng đá vôi là nơi sinh trưởng của nhiều loài thực vật quý hiếm. Công viên địa chất Lenggong còn nổi bật với di sản địa chất đặc sắc, bao gồm Tuf Lawin, là minh chứng cho hoạt động núi lửa cổ đại liên quan đến siêu lục địa Gondwana, cùng hoạt động magma granit gắn liền với các va chạm kiến tạo chính trên trái đất. Khu vực này có các loại đá granit hiếm, những đứt gãy lớn như Bok Bak, và đá suevite được hình thành do một vụ va chạm thiên thạch khoảng 1,8 triệu năm trước. Ngoài ra, nơi đây còn lưu giữ lớp tro dày nhất của vụ phun trào siêu núi lửa Toba ở Sumatra, tàn tích của một trong những vụ phun trào núi lửa lớn nhất trong lịch sử, xảy ra cách ngày nay khoảng 74.000. Công viên địa chất có dân số khoảng 61.000 người thuộc nhiều dân tộc, bao gồm cả cộng đồng người bản địa Orang Asli. Nông nghiệp, thủy sản và du lịch là những động lực kinh tế chính, khu vực này nổi tiếng về cá nước ngọt, di sản văn hóa và các hệ sinh thái rừng được bảo tồn, góp phần hỗ trợ sự phát triển của thiên nhiên hoang dã và sinh kế truyền thống của người dân địa phương. Trong vùng Công viên địa chất còn có thung lũng Lenggong, một di sản thiên nhiên thế giới được UNESCO công nhận, là một trong những chuỗi khảo cổ học dài nhất thế giới. Tại đây, các công cụ đá, địa điểm chôn cất và dấu tích khu vực sinh sống cổ đại hé lộ lịch sử lâu dài về sự thích nghi của con người trước những biến đổi môi trường. Các sáng kiến dựa vào cộng đồng hợp tác với các nhà nghiên cứu và cơ sở giáo dục đang thúc đẩy du lịch địa chất, bảo tồn di sản và tri thức truyền thống, nhằm bảo đảm người dân địa phương được hưởng lợi từ lượng khách tham quan ngày càng tăng, đồng thời bảo vệ các di chỉ khảo cổ và thiên nhiên của khu vực.

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO đồng bằng châu thổ Sarawak, Malaysia

Nằm ở phía tây Sarawak, Công viên địa chất toàn cầu UNESCO đồng bằng châu thổ Sarawak nằm trên một ranh giới địa chất lớn, nơi hai khối lục địa cổ hợp nhất với nhau hơn 200 triệu năm trước, trong giai đoạn tách giãn siêu lục địa Gondwana. Sự va chạm này đã hình thành nền móng của đảo Borneo và tạo nên đường khâu đới Kuching (Kuching Zone suture), là minh chứng quan trọng cho thấy sự dịch chuyển theo thời gian của các khối ở Đông Nam Á. Công viên địa chất có khí hậu nhiệt đới với giá trị đa dạng sinh học cao, hệ thống châu thổ sông rộng lớn và cảnh quan chuyển tiếp từ các vùng đồng bằng thấp đến khu vực địa hình cao hơn ở sâu trong đất liền. Khu vực này lưu giữ những dấu tích về lịch sử Trái đất qua hơn 250 triệu năm. Trong thời gian này, các mảng dịch chuyển và lực kiến tạo đã dần hình thành đảo Borneo.

Là nơi sinh sống của hơn 600.000 người, công viên địa chất này bao gồm Kuching, Thành phố Ẩm thực của UNESCO, nơi ẩm thực đường phố truyền thống và văn hóa cà phê kopitiam hòa quyện với dịch vụ ẩm thực cao cấp và lễ hội. Kuching cùng các khu vự lân cận cho thấy sự đa dạng và hòa hợp sắc tộc trong vùng; người dân địa phương tham gia các điệu múa truyền thống như điệu múa Đại bàng của người Bidayuh. Mạng lưới giao thông hiệu quả hỗ trợ sự phát triển của các hoạt động nông nghiệp, thủy sản và nghề thủ công truyền thống, cùng với các mô hình du lịch sinh thái hiện đại, kết nối nơi đây với các địa phương trong nước và quốc tế. Nhờ đó, du khách có thể khám phá lịch sử địa chất phong phú và cách sử dụng đất bền vững của vùng châu thổ Sarawak, qua đó thấy được môi trường năng động và các truyền thống đặc sắc nơi đây.

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Algarvensis, Bồ Đào Nha

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Algarvensis nằm ở vùng Algarve, miền nam Bồ Đào Nha, cho thấy lịch sử địa chất đa dạng kéo dài khoảng 330 triệu năm. Khu vực có giá trị đa dạng địa chất rất cao này được đặc trưng bởi nhiều loại đá và dạng địa hình khác nhau, cho thấy quá trình kiến tạo mảng, núi lửa và trầm tích quan trọng đã hình thành nên vùng đất này. Hai đặc điểm địa chất rất độc đáo là các trầm tích sóng thần tại Lagoa dos Salgados được hình thành trong trận động đất Lisbon năm 1755, và mỏ muối Loulé Salt, địa điểm sâu nhất mà du khách có thể than quan ở Bồ Đào Nha, đồng thời là nền móng của ngành công nghiệp Bồ Đào Nha trong nhiều thế kỷ. Nằm cả trên đất liền và ngoài biển, công viên địa chất này lưu giữ minh chứng về hoạt động núi lửa, sự hình thành đá vôi, cũng như các môi trường biển ven bờ rộng lớn, khiến nơi đây trở thành một địa điểm quan trọng để nghiên cứu các quá trình tiến hóa của Trái đất.

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Algarvensis có các hệ sinh thái Địa Trung Hải được bảo tồn tốt và môi trường biển phong phú. Đa dạng sinh học này tồn tại song song với di sản văn hóa đậm nét, thể hiện qua các công trình cự thạch, hệ thống chữ viết cổ, di sản La Mã và Hồi giáo, các ngôi làng truyền thống, nghề thủ công và nền ẩm thực bắt nguồn từ chế độ ăn Địa Trung Hải. Là một trung tâm du lịch, mật độ dân số ven biển tăng gấp ba lần trong những tháng mùa hè, nền kinh tế của khu vực phụ thuộc nhiều vào ngành dịch vụ, trong khi nhiều vùng nội địa lại đối mặt với suy giảm kinh tế và dân số. Công viên địa chất đang cố gắng cân bằng lại xu hướng này đồng thời nâng cao đời sống cộng đồng địa phương, khuyến khích du khách khám phá các làng trong đất liền, trải nghiệm nghề thủ công và ẩm thực truyền thống. Bằng cách kết nối địa chất với du lịch địa phương, Algarvensis thúc đẩy một mô hình phát triển bền vững, đồng thời triển khai các chương trình giáo dục nhằm giúp thế hệ tương lai có nhận thức tốt hơn trong việc bảo vệ môi trường.

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Toratau, Liên bang Nga

Toratau UNESCO Global Geopark nằm tại khu vực giao nhau giữa phần phía nam của dãy núi U-ran và rìa phía đông của nền Đông Âu, thuộc Cộng hòa Bashkortostan. Khu vực này có sự phong phú về điểm di sản địa chất độc đáo mang giá trị khoa học, lịch sử và tự nhiên, với các loại đá có tuổi từ khoảng 250 triệu đến 1 tỷ năm. Điểm nhấn địa chất chính của công viên là ba ngọn núi Shikhan gồm Toratau, Yuraktau và Kushtau, là những dấu tích còn lại của một rạn san hô khổng lồ hình thành cách đây khoảng 280-300 triệu năm. Công viên địa chất còn có các mặt cắt địa chất quan trọng tại Usolka và Dalny Tulkas, cùng với hang động, thác nước, hẻm núi, sông núi và các khối đá lộ thiên gồ ghề, tất cả đều phản ánh lịch sử địa chất lâu dài và phức tạp của vùng phía nam dãy U-ran.

Tại công viên địa chất Toratau, giá trị tự nhiên và di sản văn hóa gắn kết chặt chẽ với nhau. Công viên địa chất này bảo tồn các tàn tích của những khu làng và pháo đài cổ, nơi du khách có thể ngược về quá khứ và tìm hiểu về văn hóa cũng như đời sống của các cộng đồng xưa kia từng sinh sống ở đây. Ngày nay, Công viên địa chất hỗ trợ người dân địa phương thông qua giới thiệu, quảng bá di sản văn hóa, ẩm thực và nghề thủ công, đồng thời tạo ra tạo thêm việc làm cho người dân. Các hướng dẫn viên và nhà nghiên cứu của công viên địa chất cũng đã xây dựng các chương trình giáo dục nhằm giúp cộng đồng địa phương hiểu rõ hơn về công viên địa chất và tham gia vào bảo tồn và phát triển bền vững khu vực.

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Dahar, Tunisia

Nằm ở miền nam Tunisia, Dahar trở thành Công viên địa chất thứ ba tại châu Phi được UNESCO công nhận là Công viên địa chất toàn cầu. Nơi đây cho thấy quá trình tiến hóa của Trái đất qua hơn 250 triệu năm qua những giá trị địa chất đặc sắc. Nằm ở rìa phía đông bắc của nền Saharan, Dahar có các lớp đá phẳng tthời kỳ Đại trung sinh (khoảng 250-66 triệu năm trước) được bảo tồn tốt, cùng với các đặc điểm thạch học, khoáng vật học và hình thái địa hình đa dạng được hình thành do xói mòn và biến đổi địa chất. Khu vực này cũng đánh dấu nơi tách giãn Great Rift bắt đầu mở ra khoảng 200 triệu năm trước, dẫn đến sự hình thành của đại dương Tethys và siêu lục địa Pangaea tách vỡ thành hai mảng là Gondwana và Laurasia. Một điểm nổi bật là dãy Jebel Tebaga, nơi có lộ diện đá biển cổ thuộc kỷ Permi muộn duy nhất được biết tới ở châu Phi, với các hóa thạch sinh vật biển hình thành hơn 250 triệu năm trước.

Công viên địa chất có khoảng 330.000 người sinh sống, với hoạt động sản xuất kinh tế chính là nông nghiệp và chăn nuôi được hình thành và thích nghi với điều kiện môi trường khô hạn. Sự thích nghi của con người với môi trường khắc nghiệt này thể hiện qua các hệ thống nước truyền thống, các nhà máy ép dầu, ksour (các kho lương thực được xây dựng kiên cố), và các ngôi nhà trong hang, qua đó cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa địa chất và di sản văn hóa, cũng như những giải pháp sáng tạo để đối phó với tình trạng khan hiếm nước và nhiệt độ khắc nghiệt. Khi du lịch phát triển, mang lưới giao thông được cải thiện, và sân bay quốc tế được xây dựng gần đó, Công viên địa chất hướng đến việc mang lại cho du khách trải nghiệm chân thực, giúp họ trải nghiệm các nghề thủ công, ẩm thực và tập quán truyền thống của người dân địa phương.

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Manantiales Serranos, Uruguay

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Manantiales Serranos nằm ở tỉnh Lavalleja , đông nam Uruguay. Khu vực này có lịch sử địa chất phong phú, với hơn 80% diện tích được cấu tạo bởi các loại đá biến chất và đá magma, là minh chứng cho những hoạt động kiến tạo quan trọng. Có hơn 28 loại thạch học và các mỏ khoáng sản giá trị, minh chứng cho quá trình hình thành và tách giãn của các siêu lục địa cổ như Rodinia và Gondwana. Các tài liệu địa chất cũng cho thấy quá trình mở ra của Đại Tây Dương trong Địa Trung sinh, dẫn đến sự tách rời giữa Nam Mỹ và châu Phi, sau đó là các quá trình kiến tạo nâng, xói mòn, không bồi tụ và trầm tích, cùng với ảnh hưởng của biến đổi khí hậu.

Cộng đồng là trung tâm của Công viên địa chất “Manantiales Serranos” (nghĩa là các dòng suối vùng núi). Tên gọi phù hợp với đặc điểm của công viên phản ánh địa hình đồi núi và nguồn nước dồi dào của khu vực, cộng đồng địa phương được tham gia vào việc lựa chọn tên gọi của Công viên địa chất. Khu vực này là nơi bắt nguồn của sông Santa Lucía, lưu vực lớn thứ ba của Uruguay, cung cấp nước cho 60% dân số và phần lớn hoạt động công nghiệp của đất nước. Các đô thị chính trong vùng Công viên bao gồm thành phố Minas, Solís de Mataojo và làng du lịch Villa Serrana; số lượng người lưu trú trong làng có thể tăng từ 300 người lên tới 10.000 người vào mùa cao điểm du lịch. Các cộng đồng nông thôn xung quanh thường được đặt tên theo với các đặc điểm địa chất địa phương.

Nền kinh tế địa phương dựa vào sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi, khai khoáng, sử dụng nguồn nước và du lịch, phát triển một nền văn hóa gắn bó mật thiết với tài nguyên thiên nhiên và coi trọng việc bảo vệ môi trường.