Ít ai ngờ rằng vùng núi đá vôi ngày nay lại từng là đáy biển cổ. Những lớp đá vôi, đá trầm tích có mặt khắp nơi chính là phần còn lại của san hô, sinh vật biển và bùn cát lắng đọng qua hàng triệu năm. Nhờ vậy, Cao Bằng trở thành nơi chứa nhiều hoá thạch đặc biệt, giúp các nhà khoa học tìm hiểu lịch sử phát triển của sự sống.

Không chỉ có biển cổ, Cao Bằng còn trải qua thời kỳ núi lửa hoạt động mạnh mẽ. Dấu tích của dung nham nguội lạnh tạo nên những khối đá bazan, đá granit đặc trưng. Khu vực Phja Oắc – Phja Đén là minh chứng rõ rệt của “quá khứ rực lửa” này. Hoạt động kiến tạo nâng lên – hạ xuống qua thời gian khiến địa hình nơi đây bị chia cắt mạnh, tạo nên hệ thống núi non, thung lũng, sông suối độc đáo.

Thiên nhiên tạo ra các cảnh quan ấn tượng, Địa chất đa dạng đã tạo nên hàng loạt cảnh quan nổi tiếng: Thác Bản Giốc một trong những thác nước đẹp nhất thế giới, hình thành từ quá trình xâm thực đá vôi; Động Ngườm Ngao – “cung điện của đá” với các nhũ đá, măng đá kỳ ảo; Hồ Thang Hen – hệ thống hồ – hang karst phức tạp, thay đổi theo mùa rất độc đáo; Các núi đá vôi hình tháp, hình nón tạo nên vẻ đẹp đặc trưng chỉ vùng karst mới có.

Ngoài ra, Non nước Cao Bằng còn là “Bảo tàng sống” về tiến hoá Trái đất, các điểm di sản địa chất của Cao Bằng như: Hoá thạch Cúc đá (khoảng 260 triệu năm); các đứt gãy, uốn nếp; dòng dung nham cổ (Basalt cầu gối Đèo Mã Phục, Basalt cầu gối Đèo Khau Khoang,…); đá granit Phja Oắc;…

Địa chất Cao Bằng là c âu chuyện phát triển tự nhiên qua nhiều thời kỳ “từ biển sâu → hoạt động núi lửa → quá trình kiến tạo karst đá vôi → những cảnh quan kỳ vĩ ngày nay”. Chính sự chuyển hóa liên tục ấy đã tạo nên một Cao Bằng vừa hoang sơ, vừa giàu giá trị khoa học, xứng đáng là tài sản chung của Việt Nam.