Phần lớn diện tích Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng được cấu tạo từ đá trầm tích biển cổ, hình thành trong các kỷ địa chất khi khu vực này từng nằm dưới đáy đại dương. Chính điều kiện đó đã tạo môi trường thuận lợi cho sinh vật biển phát triển và được bảo tồn dưới dạng hóa thạch.

Hóa thạch ở Cao Bằng phân bố trong nhiều hệ tầng địa chất khác nhau, có niên đại chủ yếu từ kỷ Cambri, Ordovic, Devon đến Permi (cách ngày nay khoảng 500–250 triệu năm). Các nhóm hóa thạch phổ biến gồm: Hóa thạch tay cuộn (Brachiopoda) – nhóm sinh vật biển sống bám, xuất hiện rất sớm và phong phú trong các lớp đá vôi; Hóa thạch san hô cổ – phản ánh sự tồn tại của các rạn san hô biển nông, nước ấm trong quá khứ; Hóa thạch chân bụng và hai mảnh vỏ – minh chứng cho sự đa dạng sinh học của môi trường biển cổ.

Nhiều hóa thạch được bảo tồn rõ nét ngay trong các vách đá vôi, mặt lớp đá, trở thành “trang sách đá” kể lại lịch sử đại dương cổ xưa.

Hóa thạch Cao Bằng có giá trị lớn trong: Nghiên cứu cổ sinh học, giúp xác định tuổi địa tầng và tái dựng môi trường cổ; Nghiên cứu tiến hóa sự sống, ghi nhận các giai đoạn phát triển, suy giảm và tuyệt chủng của sinh vật biển; Giáo dục và truyền thông khoa học, giúp công chúng hiểu rằng Cao Bằng từng là biển sâu trước khi trở thành miền núi đá vôi như ngày nay. Thông qua hóa thạch, các nhà khoa học có thể xác định mối liên hệ địa chất giữa Cao Bằng với các khu vực khác trong khu vực Đông Nam Á và thế giới.

Trong Vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng, hóa thạch không chỉ mang ý nghĩa khoa học mà còn là di sản thiên nhiên cần được bảo tồn. Việc gìn giữ các điểm hóa thạch gắn với hoạt động giáo dục, du lịch bền vững góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị di sản địa chất.

Những dấu tích sinh vật nhỏ bé nằm yên trong đá vôi suốt hàng trăm triệu năm đã trở thành chứng nhân thầm lặng của lịch sử Trái Đất, làm giàu thêm giá trị khoa học và bản sắc độc đáo của Cao Bằng – vùng đất địa chất đặc biệt của Việt Nam và thế giới.