Nghề làm ngói âm dương ở Lũng Rì đã tồn tại qua hàng trăm năm và được lưu truyền từ đời này sang đời khác. Trải qua nhiều biến động của thời gian, người dân nơi đây vẫn gìn giữ gần như nguyên vẹn phương thức sản xuất thủ công truyền thống. Từ khâu lựa chọn đất sét, ủ đất, nhào đất, loại bỏ tạp chất, tạo hình, phơi nắng đến nung trong lò liên tục nhiều ngày, mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ, kinh nghiệm và đôi bàn tay khéo léo của người thợ. Nhờ đó, ngói Lũng Rì có độ bền cao, màu sắc tự nhiên và mang nét mộc mạc đặc trưng mà khó có sản phẩm công nghiệp nào thay thế.

Điểm đặc sắc của loại ngói này nằm ở cách lợp theo nguyên lý "âm - dương", với những viên ngói úp và ngửa xếp xen kẽ tạo thành kết cấu bền vững, giúp mái nhà thông thoáng, thoát nước tốt và thích ứng với điều kiện khí hậu miền núi. Không chỉ đáp ứng nhu cầu sử dụng, mái ngói âm dương còn phản ánh quan niệm về sự hài hòa giữa con người với thiên nhiên, giữa các yếu tố đối lập nhưng bổ trợ cho nhau trong đời sống văn hóa của đồng bào Nùng An.

Đến nay, Lũng Rì vẫn là một trong số ít làng còn bảo tồn khá nguyên vẹn không gian kiến trúc truyền thống. Những ngôi nhà sàn lợp ngói âm dương nằm san sát dưới chân núi tạo nên một bức tranh làng quê đậm bản sắc. Nhiều gia đình dù đã xây dựng nhà mới vẫn giữ lại ngôi nhà sàn cũ như một cách lưu giữ ký ức và truyền thống của dân tộc mình.

Không chỉ phục vụ nhu cầu tại địa phương, sản phẩm ngói âm dương Lũng Rì còn có mặt ở nhiều tỉnh, thành trên cả nước. Có thời điểm, nghề làm ngói mang lại nguồn thu nhập ổn định cho phần lớn hộ dân trong xóm, góp phần cải thiện đời sống và giảm nghèo. Tuy nhiên, trước sự phát triển của các loại vật liệu xây dựng hiện đại có giá thành thấp, thi công nhanh, nhu cầu sử dụng ngói đất nung truyền thống giảm đáng kể. Bên cạnh đó, nguồn đất sét phù hợp ngày càng khan hiếm, trong khi lao động trẻ lựa chọn làm việc tại các khu công nghiệp khiến làng nghề đứng trước nguy cơ mai một. Hiện nay, chỉ còn hơn 20 hộ dân duy trì sản xuất thường xuyên với quy mô nhỏ, chủ yếu để giữ nghề và đáp ứng các đơn hàng phục vụ công trình mang giá trị văn hóa.

Trước thực tế đó, tỉnh Cao Bằng đã xác định bảo tồn làng nghề gắn với phát triển du lịch trải nghiệm là hướng đi phù hợp nhằm tạo sinh kế bền vững cho người dân. Làng ngói đất nung Lũng Rì đã được công nhận là làng nghề truyền thống và từng bước được hỗ trợ xây dựng mô hình du lịch cộng đồng. Không gian kiến trúc cổ, nghề thủ công lâu đời, cảnh quan thiên nhiên cùng những phong tục, tập quán đặc sắc của người Nùng An được xem là những lợi thế nổi bật để hình thành sản phẩm du lịch mang đậm dấu ấn văn hóa bản địa.

Đến với Lũng Rì, du khách không chỉ được chiêm ngưỡng những mái ngói âm dương nhuốm màu thời gian mà còn có cơ hội trực tiếp trải nghiệm các công đoạn làm ngói cùng những nghệ nhân địa phương, khám phá đời sống thường nhật của người Nùng An và cảm nhận nhịp sống bình yên giữa miền non nước Cao Bằng. Những trải nghiệm ấy không chỉ góp phần quảng bá giá trị của làng nghề mà còn mở ra cơ hội để nghề truyền thống tiếp tục được gìn giữ và phát huy trong đời sống hiện đại.

Giữa nhịp phát triển không ngừng của xã hội, làng ngói âm dương Lũng Rì vẫn lặng lẽ giữ lửa nghề bằng sự bền bỉ của những người thợ và tình yêu dành cho di sản cha ông. Khi được kết hợp với du lịch trải nghiệm và các chính sách hỗ trợ phù hợp, làng nghề không chỉ có thêm cơ hội hồi sinh mà còn trở thành điểm nhấn văn hóa đặc sắc, góp phần phát triển kinh tế địa phương theo hướng bền vững.