Khi những tia nắng đầu tiên xuyên qua màn sương mỏng, tuyến phía Tây bắt đầu. Từ Vườn Quốc gia Phja Oắc - Phja Đén, con đường uốn lượn giữa rừng nguyên sinh đưa du khách lên vùng núi cao, nơi không khí mát lạnh và trong lành. Vườn quốc gia được mệnh danh là "lá phổi xanh" của Cao Bằng, với hệ sinh thái đa dạng và nhiều loài động, thực vật quý hiếm.

Đỉnh Phja Oắc cao 1.931 m so với mực nước biển, được xem là "nóc nhà của Cao Bằng". Khí hậu ở đây ôn hòa quanh năm: mùa hè mát mẻ, mùa đông thường có băng giá, có lúc có tuyết trong những đợt rét đậm. Về địa chất, vùng núi này là nơi đá lục nguyên, đá vôi và đá xâm nhập granit đan xen nhau, tạo nên những dãy núi đất nằm xen với núi đá.

Dưới tán rừng già, du khách gặp những cây cổ thụ phủ kín rêu phong, các bụi phong lan bám trên vách đá và nghe tiếng chim rừng vang giữa đại ngàn. Khi mây tràn xuống sườn núi, cả khu rừng chìm trong sương, vừa hoang sơ vừa huyền ảo.

Từ đỉnh Phja Oắc, tầm mắt trải ra những dãy núi nối tiếp nhau đến tận chân trời, thấp thoáng bản làng yên bình giữa thung lũng. Khung cảnh ấy cho thấy vẻ đẹp hùng vĩ của thiên nhiên, đồng thời cho thấy một vùng đất đang từng bước làm du lịch trên nền tảng bảo tồn hệ sinh thái và các giá trị bản địa.

Rời Phja Oắc khi nắng đã lên, du khách đến Khu du lịch sinh thái Kolia. Nếu Phja Oắc mang vẻ hùng vĩ của đại ngàn thì Kolia đem lại cảm giác thư thái, gần gũi, với đồi chè xanh trải dài theo triền núi, vườn hoa khoe sắc bốn mùa và không gian nghỉ dưỡng giữa thiên nhiên.

Sức hút của Kolia không nằm ở những công trình đồ sộ mà ở cách làm du lịch hài hòa với thiên nhiên. Cảnh quan được giữ gần như nguyên vẹn, tạo nên không gian nghỉ dưỡng mộc mạc, tinh tế. Du khách có thể dạo giữa đồi chè, thưởng thức chén trà Shan tuyết thơm dịu và ngắm núi non trùng điệp.

Sau những giờ tham quan, du khách có thể nghỉ chân và dùng các món chế biến từ sản vật địa phương như gà đồi, lợn bản, rau rừng, măng tươi. Những hương vị mộc mạc này làm chuyến đi thêm trọn vẹn, đồng thời góp phần quảng bá nông sản đặc trưng của địa phương.

Giữa các điểm dừng chính, tuyến phía Tây còn nhiều điểm di sản địa chất và di tích lịch sử. Tùy thời gian và sở thích, du khách có thể chọn thêm những điểm này vào lộ trình của mình. 

Tại điểm San hô cổ Lang Môn, những hóa thạch tay cuộn (nhóm động vật biển có vỏ) và san hô nằm dày đặc trên các lớp đá phiến sét cổ. Chúng cho thấy nơi đây từng là biển trong một thời gian dài. Ở Cao Bằng, các lớp trầm tích biển như vậy sau đó bị nén ép, hóa đá rồi được vận động kiến tạo nâng lên, tạo nên núi đá vôi và địa hình karst như ngày nay.

Cảnh quan Lưng Rồng là một bề mặt san bằng karst: dải địa hình đá vôi có độ cao gần như đều nhau, khoảng 700 - 800 m, kéo dài hàng ki-lô-mét, với một số chóp karst sót lại nhô lên. Nhìn từ xa, dải núi giống một con rồng ẩn mình trong rừng. Đây là dấu vết của quá trình bóc mòn, rửa lũa kéo dài trong điều kiện kiến tạo tương đối ổn định, cách đây khoảng 5 triệu năm (kỷ Pliocen). Phía dưới là thung lũng đá vôi dài hơn 3 km, rộng gần 1 km, xen bản làng và ruộng bậc thang. Cảnh quan đẹp nhất vào lúc hoàng hôn. Trong nhóm cảnh quan núi non của tuyến còn có núi Mào Gà.

Khu di tích quốc gia đặc biệt Rừng Trần Hưng Đạo ghi dấu một mốc lớn của lịch sử dân tộc. Lúc 17 giờ ngày 22/12/1944, trong khu rừng nguyên sinh này, Võ Nguyên Giáp tuyên bố thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân, tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam. Sau lễ tuyên bố, ông cùng 34 chiến sĩ đọc 10 lời thề danh dự.

Khu di tích gồm nhiều điểm: khu rừng Trần Hưng Đạo, đồn Phai Khắt (nơi diễn ra trận đánh đầu tiên của Đội), hang Thẳm Khẩu, di tích Vạ Phá và đồn Nà Ngần. Đến đây, du khách vừa đi trong rừng, vừa hiểu thêm vì sao núi rừng Cao Bằng gắn với những bước đi đầu tiên của lực lượng vũ trang cách mạng.

Từ lớp đá phiến mang hóa thạch san hô, bề mặt san bằng Lưng Rồng, mỏ thiếc Tĩnh Túc đến khu rừng nơi quân đội ra đời, tuyến phía Tây cho thấy một vùng núi có nhiều lớp giá trị: địa chất, sinh thái, lịch sử và văn hóa. Mỗi điểm đến có một màu sắc riêng, nhưng tất cả cùng kể về sự gắn kết giữa thiên nhiên, con người và văn hóa.

Một ngày đủ để cảm nhận vẻ đẹp của tuyến "Khám phá Phja Oắc - Vùng núi của những đổi thay", nhưng chưa đủ để đi hết 16 điểm tham quan và hiểu hết những giá trị vùng đất này đang lưu giữ. Mỗi lần trở lại là một cơ hội để khám phá thêm và hiểu sâu hơn về miền di sản Non nước Cao Bằng.