Tuyến trải nghiệm phía
Bắc "Hành trình về nguồn cội" của Công viên địa chất (CVĐC) Non nước
Cao Bằng đưa du khách ngược dòng thời gian để khám phá những giá trị nổi bật về
địa chất, lịch sử và văn hóa của vùng đất địa đầu Tổ quốc. Mỗi điểm di sản đều
góp phần kể câu chuyện về quá trình hình thành vùng đất Cao Bằng qua hàng trăm
triệu năm và hành trình dựng nước, giữ nước của dân tộc.
Hành trình mở đầu với những dấu tích địa chất tiêu biểu phản
ánh lịch sử kiến tạo lâu dài của vùng Đông Bắc Việt Nam. Điểm di sản Vườn đá
Hoàng Tung (phường Thục Phán) gây ấn tượng bởi những cột đá vôi nhô cao giữa
lớp đá núi lửa và trầm tích màu đỏ, tạo nên khung cảnh tựa một khu vườn đá tự
nhiên. Đây là kết quả của hàng triệu năm phong hóa, hòa tan và bóc mòn, đồng
thời là minh chứng cho giai đoạn tách giãn lục địa hình thành các bồn trũng nội
lục cách đây khoảng 250 triệu năm.
Cùng với đó, Ngườm Slưa (phường Thục Phán), cảnh quan karst
Kéo Yên (xã Lũng Nặm) và Thung lũng treo Sóc Giang (xã Hà Quảng) tiếp tục phản
ánh rõ nét tác động của các vận động kiến tạo trẻ. Những thung lũng đứt gãy, bề
mặt san bằng, các sườn núi karst dạng cụm đỉnh – lũng và dấu tích hoạt động của
đứt gãy Cao Bằng – Tiên Yên đã tạo nên một trong những cảnh quan karst nhiệt
đới tiêu biểu của CVĐC. Đây cũng là nơi các nhà khoa học nghiên cứu quá trình
nâng lên của địa hình, sự phát triển của hệ thống sông suối và tiến hóa cảnh
quan trong khoảng vài triệu năm gần đây.

Một điểm nhấn đặc biệt của tuyến là điểm di sản hóa thạch Cúc
đá Lũng Luông (xã Lũng Nặm). Những hóa thạch Cúc đá (Ammonite) được bảo tồn
trong các lớp đá vôi có niên đại khoảng 260 triệu năm là bằng chứng cho thấy
khu vực này từng nằm dưới đáy biển cổ. Không chỉ có giá trị khoa học trong việc
xác định tuổi địa tầng, các hóa thạch còn góp phần tái hiện môi trường biển
hàng trăm triệu năm trước, giúp du khách hiểu rõ hơn về lịch sử phát triển của
Trái Đất.
Bên cạnh các giá trị địa chất, tuyến phía Bắc còn là hành
trình trở về cội nguồn cách mạng Việt Nam. Khu di tích Quốc gia đặc biệt Pác Bó
(xã Trường Hà) là điểm nhấn quan trọng của toàn tuyến. Sau 30 năm bôn ba tìm
đường cứu nước, ngày 28/1/1941, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trở về Tổ quốc qua cột
mốc 108 và chọn Pác Bó làm nơi hoạt động cách mạng. Tại đây, Người chủ trì Hội
nghị Trung ương Đảng lần thứ VIII, quyết định thành lập Mặt trận Việt Minh,
trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng, đặt nền móng cho thắng lợi của Cách
mạng Tháng Tám năm 1945. Các địa điểm như hang Cốc Bó, suối Lê Nin, lán Khuổi
Nặm... vẫn lưu giữ những dấu ấn về quãng đời hoạt động cách mạng của Chủ tịch
Hồ Chí Minh trong giai đoạn 1941 – 1945, trở thành biểu tượng thiêng liêng của
cách mạng Việt Nam.

Cùng mạch nguồn lịch sử ấy, hang Ngườm Bốc (xã Hòa An) là nơi
Chủ tịch Hồ Chí Minh sống và làm việc trong thời gian từ năm 1942 đến năm 1945,
đồng thời là địa điểm diễn ra nhiều cuộc họp quan trọng chuẩn bị cho Tổng khởi
nghĩa Tháng Tám. Không chỉ có giá trị lịch sử, hang còn là một di chỉ khảo cổ
học với dấu tích cư trú của người tiền sử cách đây khoảng 10.000 năm và phát
triển trong khối đá vôi hình thành từ biển cổ Carbon – Permi. Trong khi đó, điểm
di sản Ngườm Slưa (phường Thục Phán) lại ghi dấu những hoạt động cách mạng từ
rất sớm của Đảng bộ Cao Bằng. Đây từng là nơi in báo Cờ Đỏ, tổ chức các hội
nghị quan trọng của phong trào cách mạng giai đoạn 1932 – 1936. Sự giao thoa
giữa giá trị địa chất, khảo cổ và lịch sử đã tạo nên nét độc đáo riêng cho các
hang động trên tuyến trải nghiệm phía Bắc.
Tuyến
trải nghiệm phía Bắc còn đưa du khách khám phá hệ thống di tích lịch sử - văn
hóa đặc sắc của vùng đất Cao Bằng. Đền Dẻ Đoóng (xã Hòa An), Đền Vua Lê (phường
Thục Phán), Đền thờ Nùng Trí Cao (xã Trường Hà) là những điểm di tích tiêu biểu,
phản ánh đời sống tín ngưỡng, bề dày lịch sử và truyền thống đấu tranh bảo vệ
biên cương của cư dân vùng đất Cao Bằng. Mỗi di tích lưu giữ những dấu ấn của
các giai đoạn lịch sử khác nhau, từ tín ngưỡng dân gian, dấu tích các triều đại
phong kiến đến biểu tượng của ý chí giữ gìn bờ cõi và khát vọng độc lập. Không
chỉ có giá trị về lịch sử, văn hóa và kiến trúc, các di tích còn góp phần bảo tồn
ký ức cộng đồng, gìn giữ bản sắc văn hóa và giáo dục truyền thống yêu nước cho
các thế hệ.
Không chỉ lưu giữ những giá trị lịch sử, tuyến phía Bắc còn
mang đậm sắc màu văn hóa bản địa. Làng dệt thổ cẩm Luống Nọi là nơi bảo tồn
nghề dệt truyền thống của đồng bào Tày với các công đoạn quay sợi, mắc khung,
tạo hoa văn và dệt vải hoàn toàn thủ công. Ngày nay, nghề dệt truyền thống được
gìn giữ gắn với phát triển du lịch, góp phần tạo sinh kế cho người dân và quảng
bá bản sắc văn hóa địa phương.
Bên cạnh những giá trị văn hóa là những cánh đồng lúa trải
dài trên bồn trũng Hòa An, các thung lũng karst xanh mướt, những món ăn đặc sản
và nếp sống bình dị của đồng bào Tày, Nùng. Tất cả tạo nên một không gian trải
nghiệm vừa gần gũi vừa giàu bản sắc, để mỗi du khách không chỉ khám phá thiên
nhiên mà còn cảm nhận được chiều sâu văn hóa của vùng đất địa đầu Tổ quốc.
Sự kết nối hài hòa giữa các giá trị địa chất, lịch sử, văn
hóa và cảnh quan đã tạo nên bản sắc riêng của tuyến trải nghiệm phía Bắc. Mỗi
điểm di sản là một mảnh ghép, góp phần tái hiện bức tranh toàn diện về thiên
nhiên, lịch sử và con người Cao Bằng qua các thời kỳ. “Hành trình về nguồn
cội" không chỉ giúp du khách hiểu sâu hơn về lịch sử hình thành vùng đất
Cao Bằng mà còn khơi dậy niềm tự hào về truyền thống cách mạng, bồi đắp tình
yêu quê hương và ý thức gìn giữ những giá trị thiên nhiên, lịch sử, văn hóa đặc
sắc của CVĐC toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng.